DEHB'li Çocuklarda Hareket ve Dikkat: Kıpırdanmak Neden Önemli?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), dünya genelinde çocuk ve ergenlerde en sık görülen nörogelişimsel durumlardan biridir. Polanczyk ve arkadaşlarının (2015) meta-analizine göre DEHB'nin dünya genelindeki yaygınlığı çocuk ve ergenlerde yaklaşık %3,4 olarak tahmin edilmektedir.

DEHB'li çocukların ebeveynlerinin en sık dile getirdiği konulardan biri sürekli hareket halidir: sandalyede kıpırdanma, kalemle oynama, ayak sallama. Peki bu hareketler her zaman dikkat dağınıklığının işareti midir?

Hareket, dikkate yardım ediyor olabilir

Sarver ve arkadaşları (2015), DEHB tanılı ve tanısız çocukları çalışma belleği görevleri sırasında incelemiştir. Sonuçlar dikkat çekicidir: DEHB tanılı çocuklar, görev sırasında daha fazla hareket ettiklerinde daha iyi performans göstermiştir. Tanısı olmayan çocuklarda ise böyle bir ilişki görülmemiştir.

Hartanto ve arkadaşları (2016) da benzer şekilde, DEHB'li çocuklarda daha yoğun fiziksel hareketin, dikkat kontrolü gerektiren görevlerde daha iyi performansla ilişkili olduğunu bulmuştur.

Araştırmacılar, bu hareketlerin beynin uyarılma düzeyini dengelemeye yönelik telafi edici bir çaba olabileceğini düşünmektedir.

Evde ve okulda neler yapılabilir?

• Hareketi tamamen yasaklamak yerine yönlendirin. Ayakta çalışma, pilates topu üzerinde oturma veya sessiz bir el aracı, hareketi daha az dikkat dağıtıcı bir biçime dönüştürebilir.
• Kısa hareket molaları verin. 15–20 dakikalık çalışma bloklarının arasına birkaç dakikalık fiziksel aktivite eklemek faydalı olabilir.
• Görsel olarak dikkat dağıtan araçlardan kaçının. Graziano ve arkadaşlarının (2020) çalışması, dönerken göz takibi gerektiren fidget spinner'ların DEHB'li çocuklarda dikkati olumsuz etkilediğini göstermiştir.
• Öğretmenle iş birliği yapın. Sınıfta hangi araçların kullanılabileceği konusunda ortak kurallar belirleyin.

Ellerini meşgul etmeye ihtiyaç duyan çocuklar için Sonsuz Küp gibi sessiz ve göz takibi gerektirmeyen araçlar tercih edilebilir.

Önemli not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. DEHB tanısı ve tedavisi yalnızca çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanları tarafından yapılabilir. Kimo ürünleri tıbbi bir cihaz veya tedavi yöntemi değildir.

Kaynaklar

1. Polanczyk, G. V., Salum, G. A., Sugaya, L. S., Caye, A., & Rohde, L. A. (2015). Annual research review: A meta-analysis of the worldwide prevalence of mental disorders in children and adolescents. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 56(3).
2. Sarver, D. E., Rapport, M. D., Kofler, M. J., Raiker, J. S., & Friedman, L. M. (2015). Hyperactivity in attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD): Impairing deficit or compensatory behavior? Journal of Abnormal Child Psychology, 43(7).
3. Hartanto, T. A., Krafft, C. E., Iosif, A. M., & Schweitzer, J. B. (2016). A trial-by-trial analysis reveals more intense physical activity is associated with better cognitive control performance in attention-deficit/hyperactivity disorder. Child Neuropsychology, 22(5).
4. Graziano, P. A., Garcia, A. M., & Landis, T. D. (2020). To fidget or not to fidget, that is the question. Journal of Attention Disorders, 24(1).